O‘ZBEKISTONNING QURG‘OQCHIL EKOTIZIMIDAN OLINGAN PROPOLIS EKSTRAKTSIYASINI FIZIK-KIMYOVIY XOSSALARI

Аннотация

Propolis (asalari yelimi) - bu asalari Apis mellifera tomonidan o‘simlik ekssudatidan ishlab chiqarilgan va biologik faolligi bilan keng tanilgan murakkab qatronli matritsa. Propolisning fizik va kimyoviy xossalari ko‘p jihatdan mahalliy flora, geografik kelib chiqishi va mikroiqlim stress omillariga bog‘liq. Ushbu tadqiqotda Buxoro viloyatining uchta turli tumanidan (Romitan, Kogon va Olot) - qurg‘oqchil kontinental iqlim, yuqori quyosh nurlanishi va sho‘rlangan kserofit o‘simliklari bilan ajralib turadigan hududdan yig‘ilgan xom propolis uchun fizik-kimyoviy parametrlar o‘rganildi va optimal ekstraksiya sharoitlari aniqlandi.

Ekstraksiya samaradorligi an’anaviy Soxhlet/maseratsiya usullarini ultratovush yordamida ekstraksiya (UTE) bilan taqqoslash orqali tizimli ravishda baholandi. Namlik, kul, mum, mexanik aralashmalar, umumiy fenolik birikmalar (UFB) va umumiy flavonoidlar (UF) kabi fizik-kimyoviy parametrlar standart  usullar va spektrofotometrik protseduralar yordamida aniqlandi. Buxorodan olingan namunalar past namlik miqdori (3,12 ± 0,18%), past kul miqdori (1,84 ± 0,12%) va qatronli moddalarning yuqori ulushi (56,40 ± 1,25%) bilan tavsiflandi. UTE sharoitida 45 °C da 30 daqiqa davomida 70% etanol (v/v) dan foydalanish an’anaviy maseratsiyaga (7 kundan keyin 172,30 ± 3,85 mg GAE/g) nisbatan polifenolik birikmalarning maksimal ekstraksiyasini (218,45 ± 4,12 mg GAE/g) ta’minladi. GX-MS tahlili pinocembrin, galangin, xrizin va kofein kislotasi hosilalarining asosiy bioaktiv komponentlar sifatida aniqlanganligini aniqladi. Olingan natijalar Buxoro mintaqasidan olingan propolis xalqaro farmakopeya standartlariga javob berishini va katta farmatsevtik salohiyatga ega ekanligini tasdiqlaydi.